EMO: TL'ye dönüş yetmez, YEKDEM suistimali bitmeli
- 05.02.2021 11:53
Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) yeni YEKDEM sistemi ile ilgili
yaptığı açıklamada EMO'nun, "YEKDEM'in ayrıcalıklı şirketlere kaynak
aktarma mekanizması gibi kullanılması ve bunun elektrik tarifeleri
üzerindeki olumsuz etkilerine" yönelik mücadelesinin sonuç verdiğini
bildirdi.
Ancak uygulamadaki yanlış fark edilse de, yanlıştan tam
olarak dönülmediği belirtilen açıklamada, YEKDEM Yönetmeliği'nin
amacına uygun hale getirilmesi gerektiği vurgulandı.
Açıklama şöyle denildi:
"Yenilenebilir Enerji Kaynaklarından Elektrik Üretimini Destekleme
Mekanizması (YEKDEM) kapsamında 1 Temmuz 2021 ile 31 Aralık 2025
arasında devreye girecek YEK belgeli santrallarda üretilen elektrik
için 10 yıl boyunca alım garantili fiyat uygulanacak ve bu
santrallarda yerli ekipman kullanılması halinde de 5 yıl boyunca ek
yerli katkı desteği verilecektir.
Konuyla ilgili Resmi Gazete'de 30 Ocak 2021 tarihinde yayımlanan
Cumhurbaşkanı Kararı, EMO'nun yıllardır ısrarla dile getirdiği
şekilde, "ödemelerde Türk Lirası'na geçilmesi" adına önemli ancak
YEKDEM suistimali devam etmektedir. 30 Haziran 2021 tarihine kadar
işletmeye girecek olan YEK belgeli elektrik üretim tesislerine 10 yıl
süresince, işletmeye girdiği tarihten itibaren (yerli aksam desteği
hariç) kilovatsaat başına 7.3 cent/kWh ile 13.3 cent/kWh Amerikan
Doları üzerinden yapılan ödemeler devam etmekte olup 2020 yılı
elektrik üretim verilerine göre YEKDEM toplam maliyeti 46.3 Milyar
TL'yi aşmıştır.
Yeni Cumhurbaşkanı Kararına göre 1 Temmuz 2021 ile 31 Aralık 2025
arasında işletmeye girecek tesislere 3'er aylık dönemlerde ÜFE-TÜFE
oranları ve döviz kurlarındaki değişimler dikkate alınarak yapılacak
güncellemelere göre Türk Lirası üzerinden yapılacak ödemeler,
kilovatsaat başına hidroelektrik 40 kuruş, güneş ve rüzgar 32 kuruş,
jeotermal 54 kuruş, biyokütle kaynakları da 32-54 kuruş arası olarak
belirlenmiştir. EMO'nun güncel döviz kuru üzerinden yaptığı
hesaplamaya göre eski ve yeni YEKDEM karşılaştırma tablosu şöyledir:
EMO, 7257 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu İle Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un TBMM komisyonlarındaki
görüşmelerinde "YEKDEM'in ayrıcalıklı şirketlere kaynak aktarma
mekanizması gibi kullanılması nedeniyle elektrik tarifeleri üzerindeki
olumsuz etkilerine" dikkat çekerek, şu önerileri getirmişti:
"Barajlı HES'ler ve kaynak türüne bakılmaksızın 50 MW'ın üzerindeki
elektrik üretim tesislerinin YEKDEM kapsamından çıkartılması,
"Atık lastiklerin, belediye çöplerinin, orman ve tarım ürünlerinin
yakılmasının 5346 sayılı YEK Kanunu'nda yer alan biyokütle tanımından
çıkartılması.
YEKDEM ödemelerinin TL'ye çevrilerek fahiş teşviklere son verilmesi,
biyokütlenin alt gruplara bölünerek atık lastik yakılmasına verilen
desteklerin piyasa normallerine çekilmesi olumludur. Ancak HES, JES ve
Termal Bertaraf (orman ve tarımsal ürünlerin yakılması) kaynakları
için YEKDEM suistimalinin devam edeceği görülmektedir.
Kısaca YEKDEM uygulamasındaki yanlışlar fark edilmiş, ancak halen
yanlıştan tam olarak dönülmemiştir. Yeni YEKDEM'in özeti
"HES ve JES Kollanmaya Devam Ediliyor,
"Araba Lastiği ve Belediye Çöpleri Hala Yenilenebilir Sayılıyor,
"GES, RES ve ÇÖP Gazı Yeterince Yenilenebilir Sayılmıyor.
GES'ler için YEKDEM teşvikleri yüzde 67 oranında azaltılmaktadır.
Lisanslı kapasite tahsisinde çoklu başvuru durumunda mevcut mevzuat
gereği, YEKDEM fiyatından başlanarak eksiltme yapılacağı, lisanssız
GES'lerde ise alınan sistem kullanım bedelleri göz önüne alındığında
GES için YEKDEM teşviklerinin bir anlamı kalmamıştır. Dünyada yaşanan
enerji dönüşümüyle, enerjinin tüketildiği noktada yurttaşın kendi
enerjisini sağlaması teşvik edilerek, altyapı işletme maliyetleri ve
kayıpların en aza indirilmesi hedeflenmektedir. Bizde ise siyasi
iktidar GES potansiyeline sırt çevirerek kendi gölgesinin karanlığında
yol almayı tercih etmektedir
RES yatırımlarında, Piyasa Takas Fiyatının altında (-PTF) verilen
fiyatlar için yerli üretim teşviklerinin verilmemesi, yerlilik
politikası ile çelişmektedir. Yatırımcılar dövizde yaşanan
dalgalanmalar ve Koronavirüs salgınının da etkisi ile artan finansman
maliyeti yerine, yerli parçalarda teşvik olmadığı için ucuz finansman
kaynaklarına, üretici ülkelerin ihracat kredilerine (ECA)
yönelecektir. Bunun sonucu olarak türbini oluşturan parçalar ülkemizin
yerli rüzgar endüstrisi yerine yurtdışından ithal edilecektir.
Mevcut YEKDEM teşviklerinin son uygulama tarihi olan 30 Haziran 2021
tarihine kadar mevcut yatırımların hızlanması, devam eden yatırımların
kısmi kapasiteyle de olsa işletmeye alınması beklenmektedir.
Bu düzenlemeye göre
Ülkemizin rüzgar enerjisi yatırımlarında her ne kadar mevcut YEKDEM
etkisi ile 2021 yılı içerisinde hareketlilik gözlenecek olsa da 2022-
2023 yıllarında yeni RES yatırımlarının çok azalacağı öngörülmektedir.
Çöp gazı tesisleri yerel yönetimler tarafından kentsel atıklardan elde
edilen metan gazının değerlendirildiği geri kazanım tesisleri olup
yatırımların geri dönüş süreleri uzayacağı için 2021'den sonra
yenilerinin eklenmesi finansal zorluklar nedeniyle mümkün
görünmemektedir.
Nükleer Macera Uğruna GES ve RES Yatırımları Engelleniyor Mu?
Bu değerlendirmeler ışığında akıllara 2023 yılında ilk ünitesinin
servise gireceği iddia edilen Akkuyu Nükleer Santralı gelmektedir.
Bilindiği üzere 12 Mayıs 2010 tarihinde Türkiye ile Rusya Hükümetleri
arasında Ankara'da imzalanan ve 15 Temmuz 2010 tarih ve 6007 sayılı
Kanunla onaylanan Akkuyu Nükleer Santral anlaşması gereği santralın
ilk 2 ünitesinin üreteceği elektriğin yüzde 70'ine 15 yıl boyunca
12.35 cent/kWh verilmesi kabul edilmiştir. YEKDEM ödemelerinde yarıya
yakın indirimler yapılarak TL`ye dönülürken, 10 yıl önce yapılan bir
anlaşma ile bütün teknolojik gelişmeleri ve ekonomik gerçekleri
görmezden gelerek, Akkuyu Nükleer Santralına halen piyasanın 3 katı
maliyetle dolar cinsinden 15 yıl süreli alım garantisi verilmesi kabul
edilemez bir durumdur.
Nükleer santralın üreteceği elektriğe mevcut elektrik kurulu gücümüzle
bile ihtiyaç yokken belirlenen YEKDEM fiyatları akıllara, nükleer
kapasiteye yer açmak için GES ve RES yatırımlarının önü kesilmek mi
isteniyor sorusunu getirmektedir.
YEKDEM yönetmeliğinin tam olarak amacına uygun hale getirilebilmesi
için
"HES'ler, atık lastik tesisleri ve orman ürünlerinin yakılması, YEKDEM
kapsamından çıkartılmalıdır,
"Çarşamba Biyokütle Enerji Santralı gibi ÇED süreci halen mahkemelik
olan projeler 2021 YEKDEM listesinden çıkartılarak, 10 yıl boyunca
fahiş teşvik almaları önlenmelidir,
"JES'lere verilen fiyatlar PTF düzeyine çekilmelidir."
Foreks Haber Merkezi ( haber@foreks.com )
http://www.foreks.com
http://twitter.com/ForeksTurkey
